Słownik dostępności - po ludzku. Odcinek 3: Komunikacja i dostępność cyfrowa

Wraz z rozwojem usług cyfrowych i komunikacji online, coraz więcej pojęć związanych z dostępnością dotyczy sposobu przekazywania informacji oraz projektowania treści.

Jednocześnie terminy te bywają traktowane jako wyłącznie techniczne albo – przeciwnie – jako jednakowe obowiązki w każdej organizacji i w każdej sytuacji.

Ten artykuł jest kolejną częścią cyklu „Słownik dostępności – po ludzku” przygotowanego przez Fundację Biznes Bez Barier. Podobnie jak w poprzednich odcinkach, jego celem jest uporządkowanie pojęć i pokazanie, jak są one najczęściej rozumiane w praktyce – z uwzględnieniem kontekstu organizacyjnego, technicznego i prawnego. Strony i aplikacje publiczne w Polsce podlegają wymogom ustawy o dostępności cyfrowej, a od 28 czerwca 2025 r. także wybrane produkty i usługi oferowane przez podmioty gospodarcze podlegają odrębnym wymaganiom dostępności.

W tym odcinku omawiamy: prosty język, tekst alternatywny, dostępność cyfrową oraz audiodeskrypcję.

Prosty język

Definicja po ludzku

Prosty język to sposób komunikacji, który pomaga szybciej i trafniej zrozumieć treść – dzięki jasnym sformułowaniom, logicznej strukturze i ograniczeniu zbędnego żargonu. Nie oznacza rezygnacji z precyzji, tylko dążenie do tego, aby odbiorca mógł łatwiej zrozumieć informację.

Co to oznacza dla firmy?

• W wielu organizacjach jest przede wszystkim dobrą praktyką komunikacyjną.
• Może zmniejszać liczbę pytań, błędów i nieporozumień.
• Wspiera dostępność komunikacji dla różnych grup odbiorców, nie tylko dla osób z niepełnosprawnościami.
• W niektórych obszarach może wynikać z przyjętych standardów, wytycznych albo polityk komunikacyjnych danej instytucji.

Czego to NIE oznacza?

• że wszystkie treści muszą być maksymalnie uproszczone niezależnie od kontekstu,
• że nie można używać pojęć specjalistycznych,
• że prosty język zawsze oznacza bardzo krótki tekst.

Przykład

Zamiast wielozdaniowego, skomplikowanego opisu procesu rekrutacji – jasna instrukcja krok po kroku, z podaniem terminów i kolejnych etapów.

Tekst alternatywny

Definicja po ludzku

Tekst alternatywny to tekstowy opis treści nietekstowej, na przykład zdjęcia, grafiki lub ikony. Dzięki niemu osoba, która nie widzi obrazu albo korzysta z czytnika ekranu, może zrozumieć sens danego elementu.

Co to oznacza dla firmy?

• W obszarze cyfrowym może wynikać ze standardów dostępności, takich jak WCAG.
• Dotyczy m.in. stron internetowych, aplikacji, dokumentów elektronicznych i części komunikacji publikowanej online.
• Jest jednym z podstawowych elementów dostępności cyfrowej.
• Dobrze przygotowany opis powinien oddawać sens lub funkcję obrazu, a nie tylko wymieniać wszystkie widoczne szczegóły.

Czego to NIE oznacza?

• że każdy obraz wymaga bardzo długiego opisu,
• że opis ma zawierać wszystkie elementy widoczne na grafice,
• że każda dekoracyjna grafika wymaga takiej samej formy opisu.

Przykład

Przy grafice promującej warsztat można dodać opis: „trzy osoby siedzą przy stole i pracują nad dokumentami podczas spotkania zespołu”.

Dostępność cyfrowa

Definicja po ludzku

Dostępność cyfrowa oznacza takie projektowanie i publikowanie stron internetowych, aplikacji mobilnych, dokumentów i treści online, aby mogły z nich korzystać osoby o różnych potrzebach i sposobach korzystania z technologii. Obejmuje to m.in. czytelność treści, odpowiednią strukturę, możliwość obsługi klawiaturą, opisy alternatywne i zgodność z uznanymi standardami.

Co to oznacza dla firmy?

• W sektorze publicznym w Polsce dostępność cyfrowa stron internetowych i aplikacji mobilnych wynika z przepisów prawa.
• W sektorze prywatnym obowiązki mogą dotyczyć wybranych produktów i usług objętych przepisami wdrażającymi Europejski Akt o Dostępności.
• W pozostałych przypadkach dostępność cyfrowa bywa standardem rynkowym, elementem jakości usług i sposobem ograniczania barier dla użytkowników.
• Nie sprowadza się wyłącznie do jednego elementu technicznego, lecz obejmuje cały sposób projektowania i publikowania treści.

Czego to NIE oznacza?

• że każda strona internetowa każdej firmy podlega identycznym obowiązkom,
• że dostępność cyfrowa dotyczy wyłącznie osób z niepełnosprawnościami,
• że wdrożenie dostępności jest jednorazowym działaniem.

Przykład

Strona internetowa z logiczną strukturą nagłówków, odpowiednim kontrastem, formularzem możliwym do obsługi klawiaturą i opisami alternatywnymi grafik.

Audiodeskrypcja

Definicja po ludzku

Audiodeskrypcja to dodatkowy opis słowny treści wizualnej, na przykład scen, działań lub istotnych elementów obrazu w materiale wideo. Pomaga zrozumieć to, co widać, osobom niewidomym i części osób słabowidzących.

Co to oznacza dla firmy?

• Wymóg jej stosowania zależy od rodzaju podmiotu, rodzaju materiału i podstawy prawnej.
• W niektórych sytuacjach może wynikać z przepisów lub standardów dostępności, ale nie każdy materiał wideo zawsze będzie objęty takim samym obowiązkiem.
• W innych przypadkach może stanowić dobrą praktykę zwiększającą dostępność treści multimedialnych.
• Przy planowaniu materiałów wideo warto analizować także inne formy dostępności, takie jak napisy czy transkrypcja.

Czego to NIE oznacza?

• że każdy film publikowany przez każdą organizację musi mieć audiodeskrypcję,
• że audiodeskrypcja zastępuje napisy lub inne formy udostępnienia treści,
• że zawsze wymaga rozbudowanej i kosztownej produkcji.

Przykład

W materiale szkoleniowym opis lektorski informuje: „prowadząca podnosi czerwony formularz i wskazuje miejsce, w którym należy wpisać datę”.

Co z tego wynika dla firmy?

Dostępność komunikacji i treści cyfrowych wpływa nie tylko na zgodność z wybranymi wymaganiami, ale także na jakość obsługi, zrozumiałość procesów i komfort użytkowników. Oficjalne wytyczne dostępności cyfrowej opierają się na zasadach WCAG, które obejmują postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i kompatybilność.

Nie każde działanie w tym obszarze wynika bezpośrednio z jednego przepisu. Część obowiązków zależy od rodzaju organizacji i świadczonych usług, a część stanowi dobrą praktykę lub standard jakości.

Rozróżnienie między obowiązkiem wynikającym z przepisów, standardem technicznym, dobrą praktyką organizacyjną, a indywidualną decyzją o podniesieniu jakości komunikacji pozwala podejmować działania proporcjonalne i zgodne z realnym kontekstem organizacji.

---

Ten artykuł jest częścią cyklu „Słownik dostępności – po ludzku”.
Zobacz też:
Odcinek 1: Podstawy, które warto znać
Odcinek 2: Pojęcia operacyjne i praktyczne

Powyższa treść ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani indywidualnej interpretacji przepisów.